Het doel van Lockout, Tagout is dat je een installatie veilig afschakelt waarmee deze energieloos wordt gemaakt. 'Lock out' betekent dat je een afgeschakelde installatie vergrendeld met een veiligheidshangslot. En, met 'tag out' wordt bedoeld dat je een label (een 'tag') plaatst zodat iedereen weet dat deze installatie afgeschakeld is. Je kunt ook 'LOTOTO' tegenkomen, dit betekent hetzelfde en met de laatste 2 letters 'Try out', wordt bedoeld dat je controleert of de installatie inderdaad energieloos is. We hebben een korte video gemaakt met uitleg over elektrische LOTO.

Doel van LOTO(TO)

Het doel van Lock out, tag out is het voorkomen van letsel of schade bij bijvoorbeeld revisie, onderhoud maar ook bij bijvoorbeeld schoonmaakwerkzaamheden aan installaties. Bij deze werkzaamheden moet je de energiebronnen afsluiten of loskoppelen voordat je je werkzaamheden begint. Vervolgens moet je deze vergrendelen en een label plaatsen. Door de LOTO(TO) stappen te volgen zorg je dat de installatie energieloos is en dat deze vergrendeld is zodat een derde de installatie niet opnieuw in kan schakelen, terwijl jij aan het werk bent. Met de 'tag' (label) laat je aan iedereen zien dat deze installatie afgeschakeld is.

 

Vormen van energie

Binnen de LOTO kennen we een aantal vormen van energie zoals:

• Elektriciteit
• Hydraulie
• Pneumatiek
• Gas
• Stoom
• Zwaartekracht
• maar ook bijvoorbeeld hete vloeistoffen zijn vormen van energie.

Afhankelijk van de werkzaamheden die je gaat uitvoeren moet je vaststellen welke energie afgeschakeld moet worden. Ga je werken aan een elektrische installatie dan moet je de elektrische energie afschakelen en zit er ook een hydraulisch systeem in dan kan het zijn dat deze ook drukloos gemaakt moet worden. Welke 'energiebron' je af moet schakelen is dus helemaal afhankelijk van het soort werkzaamheden die je gaat uitvoeren. 

 

Restenergie

Let op dat na het veiligstellen van een installatie er nog restenergie aanwezig kan zijn zoals een bepaalde luchtdruk, oliedruk of een elektrische restspanning in bijvoorbeeld condensatoren.

 

Bevoegdheden

Niet iedereen mag een installatie 'in Loto' brengen. Dit mag alleen worden uitgevoerd door geïnstrueerde medewerkers die een Loto instructie met goed resultaat hebben gevolgd.

Stappenplan

De eerste stap die je zet bij het 'in LOTO' brengen van een installatie is om de medewerkers te informeren dat de installatie afgeschakeld wordt. Daarna stel je vast welke energiebronnnen afgeschakeld moet worden en vergrendel je deze. Gebruik voor het vergrendelen de juiste LOTO materialen en een deugdelijk veiligheidsslot. Plaats daarna label. Tot slot test je of de installatie inderdaad energieloos is (Try Out).

 

Stap 1: Informeer de medewerkers

De eerste stap is dat je de medewerkers op de hoogte brengt dat de installatie afgeschakeld wordt (voor een bepaalde tijd)

Stap 2: Schakel de installatie af

Daarna schakel je de installatie uit waardoor de energietoevoer afgeschakeld wordt. De energie kan Elektrisch zijn maar ook Hydraulisch, Pneumatisch, Gas, Stoom of bijvoorbeeld Kinetische energie.

Stap 3: Vergrendelen met veiligheidsslot en/of slotvermeerderaar

Het vergrendelen doe je met een veiligheidshangslot en als er meerdere personen aan dezelfde installatie werkzaamheden uitvoeren moet je een slotvermeerderaar gebruiken zodat ook andere monteur hun persoonlijk slot kunnen plaatsen.  Dit is verplicht omdat de installatie pas weer ingeschakeld kan worden als de laatste monteur klaar is. Vervolgens plaats je het label waarmee je aan iedereen duidelijk maakt dat er aan de installatie wordt gewerkt en dat deze niet ingeschakeld mag worden. Ook als de installatie reeds in LOTO gezet is moet je nog altijd jouw eigen persoonlijke veiligheidshangslot plaatsen.

Stap 4: Controleer of de installatie energieloos is

Vervolgens controleer je of de installatie goed is afgeschakeld en vergrendeld. Dit kan je vaststellen door de installatie proberen op te starten (Try Out). Tevens moet je controleren of er nog restenergie aanwezig is zoals elektrische energie, hydraulische druk, pneumatische druk maar ook kan er nog mechanische of kinetische energie aanwezig zijn ondanks dat de installatie afgeschakeld is. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn door de kracht van een veren-pakket of door een object dat door de zwaartekracht na het afschakelen naar beneden komt.

Stap 5 Na uitvoeren werkzaamheden

Nadat je de werkzaamheden hebt uitgevoerd moet de installatie weer inbedrijf gesteld worden. Indien de zekeringen zijn getrokken, als het om elektrische energie gaat, moeten deze worden terugplaatst. Tevens moeten eventueel andere energiebronnen zoals de hydrauliek weer ingeschakeld worden. Daarna moeten de sloten en labels worden verwijderd en kan de energietoevoer weer worden ingeschakeld.

 

Elektrisch veiligstellen volgens Arbowet en NEN 3140

Het elektrisch veiligstellen mag alleen door een Vakbekwaam Persoon (NEN 3140) worden uitgevoerd. De te volgen stappen voor het veiligstellen komen overeen met de algemene LOTO procedure. Let er wel op dat naast elektrische energie ook andere vormen van energie moeten worden afgeschakeld. De Loto procedure is in feite breder dan de wijze van veiligstellen in de NEN 3140 want dat gaat alleen over elektrische energie.

Afhankelijk van de werkzaamheden zul je een deel van de installatie moeten afschakelen. Ook hier maak je duidelijk aan betrokkenen dat je de installatie gaat afschakelen. Nadat je de betrokkenen hebt geïnformeerd schakel je de installatie af en vergrendel je deze en plaats je het label 'niet schakelen'. Om vast te stellen of de elektrische energie weg is moet je enkele (elektrotechnische) metingen uitvoeren. Deze leggen we hierna uit en is ook te zien in de video.

 

NEN 3140: de 5 Veiligheidsregels

In de norm NEN 3140 kennen we de 5 Veiligheidsregels, deze komen overeen met de LOTO procedure met dat verschil dat we bij LOTO ook naar andere vormen van energie kijken en bij NEN 3140 alleen naar elektrische energie.

De 5 Veiligheidsregels zijn:

Stap 1: Volledig scheiden

Met volledig scheiden wordt in de norm bedoeld dat er een fysieke scheiding is die groot genoeg is. Afschakelen via een touchscreen of iets dergelijks is dus niet voldoende. Dit moet via een hoofdschakelaar, verwijderen van de schroefpatronen of mespatronen of het afschakelen van bijvoorbeeld een installatieautomaat of automaten.

Stap 2: Installatie vergrendelen tegen wederinschakeling / veiligheidsslot

Vervolgens moet je de installatie vergrendelen met veiligheidshangslot en label. Afhankelijk van wat je afschakelt kies je de juiste LOTO materialen, deze zijn er voor vergrendelen van schroefzekeringen, meszekeringen, instsallatieautomaten, etc.  Door een deugdelijke vergrendeling met veiligheidshangslot kan niemand anders de installatie inschakelen terwijl jij aan het werk bent. Dit zou immers een zeer gevaarlijke situatie kunnen opleveren. Zorg er dus voor dat er voldoende Lock Out stations aanwezig zijn met de juiste spullen.

Stap 3: Spanningsloosheid vaststellen

De spanningsloosheid moet zo dicht mogelijk bij jouw werkplek worden vastgesteld. Houd daarbij rekening met restspanningen die aanwezig kunnen zijn bij ontlading van condensatoren, kabels of frequentieomvormers. Volgens NEN 3140 moet je de meting waarmee je de spanningsloosheid vaststelt dubbelpolig worden uitgevoerd. Let er op dat je dat dubbelpolige meetinstrument zowel voor als na de meting test op de correcte werking.

Bij 1 fase metingen voer je 3 metingen uit:

1. Tussen fase en de nul
2. Tussen de fase en aarde
3. en tussen nul en aarde.

Bij 3 fase moet je 7 metingen uitvoeren:

1. Tussen de nul en fase 1, 2 en 3. 
2. Tussen aarde en fase 1, 2 en 3 
3. en tussen aarde en nul.

Stap 4: Aarden en kortsluiten

In de hoogspanning moet je vrijwel altijd aarden en kortsluiten. In de laagspanning kan dit ook noodzakelijk zijn als de elektrische installatie bijvoorbeeld onoverzichtelijk is of er een vreemde voeding mogelijk is of indien leidingen elektrisch beïnvloedbaar zijn. Je moet dan onderstaande aardingsgarnituren gebruiken.

Stap 5: Afdekken van (nog) aanraakbare onder spanning staande delen

Indien er na het afschakelen toch nog (blanke) aanraakbare onder spanning staande in de omgeving van jouw werkplek zijn dan moet je deze afschermen. Dit moet per geval worden beoordeeld.

 

Na uitvoering van de werkzaamheden

Als je de werkzaamheden hebt uitgevoerd kan de installatie weer in bedrijf worden genomen, neem daarbij de volgende stappen in acht:

1. Verwijder de beschermingsvoorzieningen.
2. Verwijder eventueel aangebrachte aardings- en kortsluitgarnituren.
3. Verwijder het hangslot.
4. Ruim eventuele spullen op.
5. Controleer of het veilig is en meldt aan je leidinggevende dat de installatie klaar is voor gebruik.

 

Keuze van LOTO Hulpmiddelen

Indien gewenst kunnen we u helpen bij de keuze van de LOTO hulpmiddelen, neem dan even contact met ons op voor een afspraak. We kunnen dan LOTO stations samenstellen met de LOTO materialen die u nodig heeft of, wat ook veel voorkomt, samengestelde LOTO-kits voor monteurs.

 

Drs. Richard Winter (Euronorm.net) & Bobby Winter (Lockoutstore.nl)