Wat is Lockout Tagout (LOTO) en wanneer is het verplicht in Nederland?

Wat is Lockout Tagout?

Lockout Tagout (LOTO) is een veiligheidsprocedure die ervoor zorgt dat gevaarlijke machines en installaties volledig zijn uitgeschakeld en geblokkeerd voordat er onderhoud, reparatie of inspectie aan wordt uitgevoerd. Het doel: voorkomen dat de machine per ongeluk wordt ingeschakeld terwijl een medewerker er aan werkt.

De procedure bestaat uit twee onderdelen:

  • Lockout — het fysiek vergrendelen van de energiebron met een hangslot, zodat niemand de installatie kan inschakelen.
  • Tagout — het aanbrengen van een waarschuwingslabel (tag) met de melding 'DO NOT OPERATE', zodat collega's weten dat er aan de installatie wordt gewerkt.

Wanneer is LOTO verplicht in Nederland?

In Nederland is Lockout Tagout wettelijk verplicht via de Arbowet en het Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit). Artikel 7.4 van het Arbobesluit stelt dat arbeidsmiddelen met gevaarlijke energiebronnen — elektrisch, hydraulisch, pneumatisch, thermisch of chemisch — alleen mogen worden onderhouden als de energie volledig is uitgeschakeld én geborgd.

Concreet geldt LOTO als verplicht bij:

  • Onderhoud, reparatie of reiniging van machines en installaties
  • Elke situatie waarbij een medewerker lichaamsdelen in een gevaarlijke zone brengt
  • Werkzaamheden aan elektrische installaties (conform NEN 3140)
  • Onderhoud aan hydraulische en pneumatische systemen

Wat zegt NEN 3140?

NEN 3140 is de Nederlandse norm voor veilig werken aan en met elektrische installaties. Deze norm schrijft voor dat elektrotechnische werkzaamheden alleen mogen worden uitgevoerd door of onder toezicht van een Vakbekwaam Persoon (VP). Een essentieel onderdeel van NEN 3140 is de LOTO-procedure: het vergrendelen en labelen van schakelkasten en energiebronnen voordat er aan de installatie wordt gewerkt.

Voldoet je bedrijf niet aan NEN 3140? Dan loop je risico op:

  • Boetes van de Nederlandse Arbeidsinspectie
  • Aansprakelijkheid bij ongevallen
  • Stillegging van werkzaamheden

Hoe werkt een LOTO-procedure stap voor stap?

  1. Voorbereiding — Identificeer alle energiebronnen van de machine (elektrisch, pneumatisch, hydraulisch).
  2. Uitschakelen — Schakel de machine uit via de normale bedieningsprocedure.
  3. Vergrendelen (Lockout) — Breng een hangslot aan op het schakelpunt. Elke monteur gebruikt zijn eigen persoonlijke slot.
  4. Labelen (Tagout) — Hang een 'DO NOT OPERATE' tag aan het hangslot met naam en datum.
  5. Controleren — Verifieer dat de machine spanningsvrij is (bijv. met een Duspol).
  6. Werken — Voer de werkzaamheden veilig uit.
  7. Vrijgeven — Elke monteur verwijdert zijn eigen slot. Pas als alle sloten zijn verwijderd, kan de installatie worden heringeschakeld.

Welke LOTO-materialen heb je nodig?

Voor een correcte LOTO-procedure heb je minimaal nodig:

  • Een persoonlijk veiligheidshangslot — bij voorkeur nylon (niet-geleidend) voor elektrische installaties
  • Waarschuwingstags ('DO NOT OPERATE')
  • Een hangslotvermeerderaar (hasp) bij werkzaamheden met meerdere monteurs
  • Specifieke vergrendelingen voor installatieautomaten (MCB lockouts), kleppen of kabels

Bij LockOutStore.nl vindt u alle benodigde LOTO-materialen conform NEN 3140 en Arbowet — van losse hangsloten en tags tot complete kits en wandstations voor uw Technische Dienst.

Bekijk ons volledige LOTO-assortiment →

Veelgestelde vragen over Lockout Tagout

Wat is het verschil tussen lockout en tagout?

Lockout betekent het fysiek blokkeren van een energiebron met een hangslot zodat de installatie niet kan worden ingeschakeld. Tagout is het aanbrengen van een waarschuwingslabel ('DO NOT OPERATE') om collega's te waarschuwen. In de meeste gevallen worden beide gecombineerd toegepast.

Is Lockout Tagout verplicht in Nederland?

Ja. Lockout Tagout is verplicht op basis van de Arbowet en het Arbobesluit (artikel 7.4). Voor elektrische installaties geldt aanvullend de NEN 3140-norm. Bedrijven die hier niet aan voldoen riskeren boetes van de Nederlandse Arbeidsinspectie.

Welk hangslot heb ik nodig voor LOTO?

Voor elektrische installaties gebruik je bij voorkeur een nylon (niet-geleidend) veiligheidshangslot. Voor zware industrie of buitengebruik is een metalen hangslot met geharde stalen beugel de betere keuze. Beide varianten zijn verkrijgbaar bij LockOutStore.nl.

Wat is een hangslotvermeerderaar (hasp)?

Een hangslotvermeerderaar (LOTO hasp) maakt het mogelijk dat meerdere monteurs tegelijk één afsluitpunt vergrendelen. Elke monteur plaatst zijn eigen hangslot in de hasp. Zolang er nog één slot in zit, blijft de installatie geblokkeerd.

Wat staat er op een LOTO waarschuwingstag?

Een standaard LOTO waarschuwingstag vermeldt 'DO NOT OPERATE' (of 'Niet bedienen'), de naam van de monteur, de datum en eventueel de reden voor de vergrendeling. Tags zijn verplicht onderdeel van de LOTOTO-procedure conform NEN 3140.

Back to blog